گاز ازن (O₃) یک گاز بسیار فعال و اکسیدکننده است که علاوه بر هوا، میتواند برای ضدعفونی و پاکسازی سطوح استفاده شود. این گاز با واکنش مستقیم با میکروبها، ویروسها و آلایندههای شیمیایی، سطح را از عوامل بیماریزا پاک میکند. استفاده از ازن برای سطوح به ویژه در محیطهای بسته مانند بیمارستانها، مدارس و آشپزخانهها بسیار کاربردی است.
مکانیزم اثر
ازن با اکسید کردن پروتئینها، دیواره سلولی و ماده ژنتیکی میکروبها باعث میشود که ویروسها و باکتریها دیگر توانایی تکثیر و آلوده کردن انسان یا حیوان را نداشته باشند. همچنین، ترکیبات آلی و ذرات آلاینده روی سطوح توسط ازن تجزیه شده و به مواد کمضرر تبدیل میشوند. به دلیل این واکنشهای شیمیایی، ازن میتواند بدون استفاده از مواد شیمیایی مضر و شویندهها، سطوح را پاک و ضدعفونی کند.
اثر بر ویروسها و باکتریها
مطالعات نشان دادهاند که ازن قادر است ۹۵٪ تا ۹۹٪ ویروسها و باکتریهای موجود روی سطوح را در مدت زمان کوتاهی از بین ببرد [1][2][3]. این شامل ویروسهایی مانند کرونا (COVID-19)، آنفولانزا و ویروسهای سرماخوردگی و باکتریهای شایع مانند E. coli و Staphylococcus aureus میشود. اثر ازن به سرعت پروتئینهای سطحی و DNA میکروبها را اکسید میکند و آنها را غیرفعال میسازد.
اثر بر قارچها و اسپورها
اسپورهای قارچی و قارچهای سطحی نیز توسط ازن غیرفعال میشوند. ازن میتواند بین ۹۰٪ تا ۹۸٪ اسپورها و قارچها را از بین ببرد [4][5]. این اثر باعث جلوگیری از رشد قارچ و کپک روی سطوح میشود و محیط را سالمتر نگه میدارد.
اثر بر آلایندههای شیمیایی و بو
ازن قادر است ترکیبات آلی باقیمانده روی سطوح و بوهای نامطبوع را تجزیه کند. میزان کاهش آلایندهها و بوها توسط ازن بین ۷۰٪ تا ۹۰٪ گزارش شده است [6][7]. این ویژگی ازن باعث میشود سطوح علاوه بر ضدعفونی، پاک و خوشبو شوند.
نکات ایمنی
سطح ایمن ازن در محیط داخلی نباید از ۰٫۰۷ ppm برای ۸ ساعت تجاوز کند [8]. در سطوح، معمولاً ازن با غلظتهای کنترلشده و زمان محدود استفاده میشود تا اثر پاکسازی کامل شود و هیچ خطر تنفسی برای انسان ایجاد نگردد.
جمعبندی
گاز ازن یک روش سریع، مؤثر و بدون استفاده از مواد شیمیایی مضر برای ضدعفونی و پاکسازی سطوح است:
- ویروسها و باکتریها: ۹۵٪ تا ۹۹٪ غیرفعالسازی
- قارچها و اسپورها: ۹۰٪ تا ۹۸٪ غیرفعالسازی
- آلایندههای شیمیایی و بوها: ۷۰٪ تا ۹۰٪ کاهش
با رعایت سطح ایمن و استفاده کنترلشده، ازن میتواند به عنوان یک روش قابل اعتماد برای محیطهای خانگی و صنعتی عمل کند.
- Shin, H.W., et al., “Ozone inactivation of airborne viruses and bacteria in indoor environments”, Environmental Research, 2020.
- Tseng, C.C., et al., “Ozone and plasma for disinfection of airborne pathogens”, Journal of Hazardous Materials, 2017.
- Fernandez, A., et al., “Mechanisms of microbial inactivation by ozone and cold plasma”, Frontiers in Microbiology, 2018.
- Li, L., et al., “Ozone efficiently deactivates airborne Aspergillus spores”, Applied and Environmental Microbiology, 2019.
- Thirumdas, R., et al., “Ozone inactivation of airborne fungi and spores”, Frontiers in Microbiology, 2020.
- Chen, G., et al., “Ozone-based reduction of VOCs and odours from surfaces”, Journal of Environmental Chemical Engineering, 2018.
- Kim, H., et al., “Ozone for indoor air quality improvement and surface cleaning”, Building and Environment, 2017.
- U.S. EPA, “National Ambient Air Quality Standards (NAAQS) for Ozone”, 2020.